สิ่งที่ประชาชนควรรับทราบ สำหรับการรักษาหลอดเลือดสมองตีบ “เฉียบพลัน” ปี 2026
ให้ยาสลายลิ่มเลือด ให้ได้ไหม เสี่ยงดีไหมนะสำหรับประเทศไทยแล้ว นับว่านี่เป็นทางเลือกที่ดีที่สุด หรือแม้แต่ในโลกนี่ก็คือทางเลือกแรก ถ้าเรามาทันเวลาใน 4.5 ชั่วโมงให้คิดการรักษานี้ไว้ก่อนเสมอ เร็ว ง่าย ได้ผล ในประเทศไทยเรามี thrombolytic drugs ทุกจังหวัดครับ
ข้อสำคัญในแนวทางนี้ที่เปลี่ยนไปจากเดิมคือการพิจารณาความพิการและผลกระทบต่อการใช้ชีวิต (disability) คือแม้เสียการทำงานเพียงจุดเล็กน้อยแต่หากมันส่งผลยิ่งใหญ่กับชีวิต ก็ควรให้ยา เช่น เป็นนักวาดรูปแล้วอัมพาตมือที่ถนัด อันนี้จบข่าวเลย และในทางตรงข้ามในกรณีอาการไม่รุนแรง และความพิการไม่ส่งผลต่อชีวิต แบบนี้ไม่ให้ยาสลายลิ่มเลือดแต่ใช้ยาต้านเกล็ดเลือดแทน
อย่างที่สองคือ ยกระดับยาสลายลิ่มเลือด tenecteplase ให้มาใช้เป็นยาตัวแรกได้ มันมีข้อดีที่ฉีดพรวดเดียวได้เลย เร็ว โอกาสผิดพลาดน้อย การเตรียมยาไม่ยุ่งยากเหมือนตัวเดิมคือ alteplase ที่ต้องฉีดก่อน 10% และหยดตามที่เหลือ เรามีใช้ก่อนหน้านี้ในโรคหลอดเลือดหัวใจตีบเฉียบพลัน สำหรีบประเทศไทยน่าจะค่อย ๆ พัฒนาไปครับ
1.อย่ารอ อย่าเสียโอกาส ผลเลือดการทำงานไต การแข็งตัวเลือดยังไม่ออก สามารถให้ยาได้ก่อน (ถ้าผิดปกติรุนแรงค่อยหยุด) กินยาต้านเกล็ดเลือดสองตัวพร้อมกันก็ให้ได้ กินยาป้องกันเลือดแข็งตัวใหม่ (DOACs) ก็ให้ได้
2.สองสิ่งที่ต้องทำก่อนให้ยาคือ อธิบายข้อดีข้อเสียและโอกาสอันตรายให้ญาติฟัง และหากความดันโลหิตสูงกว่า 180/105 ให้ฉีดยาลดความดันลงมาแล้วให้ยาสลายลิ่มเลือด นอกจากนั้นให้ก่อน แก้ทีหลัง หรือหยุดเมื่อต้องหยุดเช่น อาเจียนรุนแรง ซึมลง เลือดออก
3.มีโอกาสเลือดออกหลังให้ยาได้ ต้องบอกแบบนี้ส่วนใหญ่ไม่รุนแรง ไม่เสียชีวิต เพราะยาสลายลิ่มเลือดมันทำงานสั้นมาก เดี๋ยวก็หมดฤทธิ์และสามารถให้สารการแข็งตัวเลือดไปแก้ไขได้ จากการศึกษาคนที่ต้องให้ยา ก็มีคนที่เลือดออกเช่นกัน แต่เกือบทั้งหมดไม่ตายและสามารถแก้ไขความพิการได้
4.ถ้าต้องตรวจต่อ ให้ทำต่อได้เลยไม่ต้องรอยาหมด ถ้าไม่เข้าข่ายตรวจต่อ ต้องประเมินอาการและเอ็กซเรย์ซ้ำใน 24 ชั่วโมง รวมทั้งเฝ้าระวังอื่น ๆ น้ำตาลในเลือด ความดันโลหิต เลือดออกตามจุดต่าง ๆ ปกติจะชะลอการให้ยากันเลือดแข็งใน 24 ชั่วโมงแรกหลังได้ยา ชะลอการใส่สายสวนต่าง ๆ ใน 24 ชั่วโมง ยกเว้นจำเป็นจริง ๆ
5.การให้ออกซิเจน การลดความดัน การควบคุมน้ำตาล ทำเมื่อจำเป็นและอันตรายถึงชีวิตเท่านั้น ในช่วงร่างกายเปลี่ยนแปลงแบบนี้ เราแค่ตรวจจับให้เร็วและรักษาเท่าที่จำเป็น ผู้ป่วยต้องอยู่ใน ICU หรือ Stroke Unit นะครับ ผลการควบคุมที่ดี มีความสำคัญไม่แพ้การคัดเลือกคนไข้มาให้ยา
6.เรื่องข้อห้ามเด็ดขาดการให้ยา ทางรพ.จะมีเช็คลิสต์เลยครับ ถ้าไม่มีข้อห้ามต่าง ๆ เหล่านี้ จะให้ยาเป็นปรกติ จะไม่ให้เมื่อมีข้อห้ามเด็ดขาด ส่วนข้อห้ามแบบ ‘’ต้องระวัง’ ก็สำคัญครับ เพียงแต่จะเลือกให้ยาก่อนแล้วเฝ้าระวัง ดังนั้นข้อมูลพื้นฐาน คนไข้ผ่าตัดอะไรเมื่อไร เคยประสบอุบัติเหตุทางศีรษะหรือไม่ โรคหลอดเลือดที่เป็น ยาที่ใช้ บางทีทาง รพ.จะถามตั้งแต่เดินทางมาถึงเลย
ความร่วมมือและการประสานงานของ รพ. ทีมคนไข้ ทีมรับส่งต่อ เป็นประเด็นสำคัญของความสำเร็จการรักษา
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น