FIB-4 score

สำหรับท่านที่ไปตรวจสุขภาพตามโปรแกรมแล้วมีให้ทำอัลตร้าซาวนด์ช่องท้อง (ซึ่งไม่น่าจะมีในโปรแกรมคัดกรอง) แล้วบอกว่ามีไขมันเกาะตับ

ไหน ๆ ท่านก็ไปเสียเงินทำมาแล้ว (ซึ่งไม่ควรเสีย) ผมจะมาแนะนำคร่าว ๆ แล้วกัน จะไม่ได้ต้องตกใจคิดมาก

1.ผลอัลตร้าซาวนด์ มีความไวที่ดีในการตรวจไขมันเกาะตับก็จริง นั่นคือถ้าตรวจพบว่าสะท้อนเสียงมากขึ้น (increase liver echogenicity) มีโอกาสเป็นไขมันเกาะตับ แต่ก็เป็นโรคอื่นที่ทำให้ตับเกิดพังผืดอีกหลายโรคได้เช่นกัน

2.ถ้าคุณมีความเสี่ยงไขมันเกาะตับ แล้วผลอัลตร้าซาวนด์ออกมาดังข้อ 1 ต้องบอกว่าโอกาสสูงทีเดียวที่จะเป็นไขมันเกาะตับของจริง พบบ่อยมากคือจากการดื่มเหล้า รองลงมาคือจากโรคเมตาบอลิกที่เราเรียกว่า MASLD = metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease

3.ความเสี่ยง MASLD คือความเสี่ยงการเกิดโรคเมตาบอลิกหนึ่งในห้าข้อ ถ้ามีความเสี่ยง โอกาสที่จะเป็นไขมันเกาะตับของจริงจะสูงมาก

3.1 น้ำหนักเกิน BMI > 23

3.2 เป็นเบาหวาน หรือ น้ำตาลบกพร่อง

3.3 ไตรกลีเซอไรด์เกิน 150 หรือใช้ยาลดไขมันอยู่

3.4 HDL ต่ำ ชายต่ำกว่า 40 หญิงต่ำกว่า 50

3.5 ความดันเลือดเกิน 130/85 หรือใช้ยาลดความดัน

4.พูดถึงโอกาสทั้งนั้น แต่จะวินิจฉัยที่แท้จริงต้องมีประวัติ ตรวจร่างกาย ผลเลือดและเจาะชิ้นเนื้อที่ตับไปตรวจซึ่งเป็นการวินิจฉัยที่รุกล้ำมาก เราจึงพัฒนาวิธีอื่นเพื่อประเมินก่อนจะต้องไปตรวจวิธีอื่น

5.และนี่คือบทบาทของ FIB-4 score สูตรก็ตามที่ผมใช้ Copilot ทำให้ในภาพประกอบ ค่าต่าง ๆ อยู่ในผลตรวจสุขภาพของท่านในมือแล้ว เอามาคำนวณได้ ค่า FIB-4 บอกถึง “โอกาส” การเกิดพังผืดแบบ advance ไม่ได้บอกว่าพังผืดมากน้อย ไขมันมากน้อย

6.ถ้าตัวเราเป็นผู้มีความเสี่ยงไขมันเกาะตับและอัลตร้าซาวนด์พบตามข้อ 1 หากคำนวณ FIB-4 แล้วต่ำกว่า 1.3 หมายความว่าโอกาสเกิดพังผืดระดับ advance โอกาสไม่มากนัก เราแค่ติดตามผลก็พอ ไม่ต้องไปตรวจอย่างอื่น ยกเว้นมีข้อมูลอื่นว่าควรตรวจเพิ่ม

7.แต่ถ้าค่าเกิน 1.3 โดยเฉพาะหากเกิน 2.6 แสดงว่าโอกาสเกิดพังผืดแบบ advance จะเริ่มสูงแล้ว เมื่อโอกาสมันสูง ให้ตรวจด้วยวิธีอื่นที่มีความจำเพาะมากขึ้น แน่นอนว่าแพงขึ้น รุกล้ำมากขึ้น เช่น elastogram, MR elastogram

8.ส่วนการเลิกเหล้า ลดอาหารมัน ลดของผัดทอด คุมน้ำหนักตัว ลดของหวาน ออกกำลังกาย … มันต้องทำอยู่แล้วนะ ไม่ต้องไปตรวจอะไร ไม่ต้องรอให้ผลตรวจมันดุเรา เราทำได้เลย

9.ดังนั้น การคำนวณค่า FIB-4 จึงช่วยแยกคนที่โอกาสเกิดโรคสูง เอาไปตรวจเพิ่มเติม ส่วนโอกาสเกิดโรคต่ำจะใช้การติดตามต่อเนื่องไปก่อนได้ … อ้อ FIB-4 อาจมีค่าสูงกว่าปกติในคนอายุมากกว่า 65 หรือคนที่ตับอักเสบจากเหล้า

10.และยังย้ำว่า การตรวจหน้าที่การทำงานของตับ, การอัลตร้าซาวนด์ตับ ไม่ใช่การตรวจที่ดีนักที่จะแยกคนเป็นโรคออกจากคนปกติ เพราะความไวการแยกโรคต่ำไป ควรเป็นการตรวจประเมินเมื่อเสี่ยงหรือใช้เพื่อวินิจฉัยเท่านั้น

 

ไม่ควรกินยาพาราเซตามอลเพื่อดักไข้

 "ผมกินยาพาราดักไข้ไว้ครับ เลยวัดไข้ไม่ขึ้น" คนไข้บอกตอนที่ผมกำลังใช้เทอร์โมมิเตอร์วัดไข้

อธิบายว่ามันดักไม่ได้

เมื่อร่างกายจะเกิดไข้ ไม่ว่าจะจากเหตุใด จะติดเชื้อ จะบาดเจ็บ สารไพโรเจนไปกระตุ้นกระบวนการอักเสบ สารไพโรเจนจะทำให้เกิดสัญญาณการสร้างอุณหภูมิจาก prostaglandins E2 (PGE2)

PGE2 จะไปกระตุ้นการควบคุมอุณหภูมิของสมอง ให้หมุนปุ่มอุณหภูมิปกติของเรา จาก 37 องศาให้เพิ่มขึ้น ร่างกายจะผลิตความร้อนให้ไปถึงอุณหภูมินั้น

พาราเซตามอลมันไปยับยั้งกระบวนการสร้างไข้ของ PGE2 ดังนั้นถ้ายังไม่มีกระบวนการสร้างไข้ พาราเซตามอลก็ไม่สามารถไปยับยั้งกระบวนการได้ จึงไม่ควรกินยาก่อนจะมีไข้

จริงอยู่ว่าบางคนรู้สึกร้อน ๆ หนาว ๆ ครั่นตัวก่อนจะมีไข้จริง กินยาเลยช่วยได้ แต่การร้อนหนาวครั่นตัว ไม่ได้แปลว่าต้องมีไข้เสมอไปทุกครั้งไป การกินดักจึงไม่มีน้ำหนักมากพอ

พาราเซตามอลกินเข้าไปประมาณ 20-30 นาทีก็เริ่มทำงาน ออกฤทธิ์เต็มที่ในเวลาประมาณ 1 ชั่วโมง และสักชั่วโมงที่ 2-3 ก็เริ่มหมดฤทธิ์ ถ้าไปดักเร็วเกินก็ไม่ตรงจุดไข้สูง หรืออาจดักฟรีเพราะไม่มีไข้

ยาไม่ได้ถูกเก็บในร่างกาย ร่างกายจะกำจัดยาอย่างรวดเร็วที่ตับ อย่าไปหวังผลว่ากินยาแล้วจะดักไข้ได้นาน มันทำไม่ได้

อย่าลืมว่ากินพาราเซตามอลมากไป ก็เกิดอันตรายได้นะครับ บางทีมกินเข้าไป 7 เม็ด ยังขมคออยู่ยันลูกบวช

ดังนั้นควรกินยาพาราเซตามอลเมื่อเริ่มมีไข้ เริ่มไม่สบายตัว กินตามขนาดน้ำหนักตัว และไปหาหมอเพื่อรักษาสาเหตุไข้ด้วยครับ

Creatinine Clearance : Crockoft-Gault Formula

 Creatinine Clearance : Crockoft-Gault Formula ยังใช้อยู่ไหมในปัจจุบัน

คุณหมอรุ่นดึกอย่างผม เราคุ้นเคยกับการคำนวณการขจัดครีอะตีนีน ด้วยสูตรคำนวณ

(140-อายุ) x น้ำหนักตัว / (72xcreatinine )

ถ้าสุภาพสตรีคิดแค่ 85%

หลักเลยคือใช้ปรับยาตามการทำงานของไต แต่คุณหมอยุคใหม่อาจจะเห็นค่า eGFR ที่ปัจจุบันคำนวณสำเร็จพิมพ์ออกมาพร้อมค่า serum creatinine และหลายคนใช้ค่านี้ปรับยาในผู้ป่วยไตเสื่อม

ใช้ได้ไหม..

Creatinine clearance เป็นการประเมินการทำงานของไตโดยวัดว่าไตสามารถกำจัดสาร creatinine ออกได้มากน้อยเพียงใด ทั้งการกรองและการขับออกทางท่อไต หน่วยเป็น ml/minute

eGFR (estimated Glomerular Filtration Rate) คือ ค่าประมาณการกรองของพลาสมาผ่านหน่วยกรองต่อเวลา วัดการกรองของไตเป็นหลัก หน่วยเป็น ml/minute และปรับเป็นมาตรฐานต่อพื้นที่ผิวกาย 1.73 ตารางเมตร มีหลายสูตรคำนวณนะครับ แต่ละที่ต่างกัน

จะเห็นว่ามันเป็นคนละค่า คนละวัตถุประสงค์ เอาล่ะแต่ออกมาแล้วมันประมาณใกล้เคียงกัน โดย eGFR เราหวังผลประเมินโรคไตเสื่อมเรื้อรังเป็นหลัก ส่วน CrCl หวังผลใช้ปรับสารต่าง ๆ ตามการทำงานของไต

ใช้แทนกันได้ไหม ..

..ยาที่พัฒนายุคปัจจุบัน หรือยาที่ศึกษาโดยใช้ค่า eGFR เราก็สามารถใช้ค่า eGFR เทียบปรับยาได้เลย

..ยายุคก่อนที่การศึกษาและจดทะเบียนโดยใช้ใช้ค่า CrCl ไม่ควรใช้ eGFR แทน ควรใช้สูตรคำนวณ Crockoft-Gault ตามเดิม

รายละเอียดจะมีระบุไว้ในเอกสารกำกับยา หนังสือรวมยา และ แอปต่าง ๆ ว่าใช้ค่าใดสูตรใดในการปรับยา

โดยยาสำคัญที่ต้องใช้ CrCl คือ ยาต้านการแข็งตัวเลือดกลุ่ม NOACs ทุกตัวโดยเฉพาะ dabigatran, ยาฆ่าเชื้อ aminoglycoside

รางวัล Lasker-Bloomberg Public Service award สาขาบริการสาธารณะประจำปี 2026 ได้แก่คุณไมเคิล เจ ฟอกซ์

 

有志者，事竟成 : ความพยายามอยู่ที่ไหน ความสำเร็จอยู่ที่นั่น

รางวัล Lasker-Bloomberg Public Service award สาขาบริการสาธารณะประจำปี 2026 ได้แก่คุณไมเคิล เจ ฟอกซ์

ใช่ครับ ดาราฮอลลีวูดจากภาพยนตร์เรื่อง back to the future หนังโด่งดังไตรภาคในยุคทศวรรษ 90 ตัวเขาและภาพยนตร์โด่งดังชนิดเป็นไอคอนได้เลย เขาเดินทางไปถ่ายทำภาพยนตร์เรื่อง Doc Hollywood ในปี 1991 และเริ่มพบความผิดปกตินิ้วมือและหัวไหล่สั่น ไมเคิลเข้ารับการรักษาจนสุดท้ายได้รับการวินิจฉัยเป็นโรคพาร์กินสัน โรคพัฒนาเร็วมากจนต้องยุติอาชีพนักแสดงในปี 1998 เขาได้รับการรักษาทั้งจากยาและการผ่าตัด

หลังจากต่อสู้กับโรคอย่างยากลำบาก จนเขาเริ่มอาการดีขึ้น เขาได้พบปะกับผู้ป่วยโรคพาร์กินสันมากมาย นั่นรวมไปถึงมูฮัมหมัด อาลี นักมวยรุ่นเฮฟวีเวทชื่อดัง ทุกคนบอกเป็นเสียงเดียวกันว่า ความหวังการรักษาน้อยมาก เพราะมีตัวยา ตัวเลือกการรักษาจำกัด นั่นทำให้เขาเริ่มตั้งใจก่อตั้งมูลนิธิไมเคิลเจฟอกซ์ สำหรับการวิจัยและพัฒนาการรักษาโรคพาร์กินสัน

ไมเคิลไม่ใช่แค่ใช้ความมีชื่อเสียงตัวเองเพื่อระดมทุนเท่านั้น หลังจากที่เขาศึกษาเรื่องการรักษา ขอความรู้และข้อมูลจากแพทย์ผู้รักษา ทีมนักวิจัยจากมหาวิทยาลัย บริษัทเวชภัณฑ์ รวมทั้งผู้ป่วยจำนวนมาก ทำให้ไมเคิลได้บรรลุถึงข้อเท็จจริงในการรักษา

คนไข้เองก็ยังไม่สามารถใช้ชีวิตปกติได้ดีนัก เพราะยารักษามีข้อจำกัด ยังไม่มียาใหม่ ครั้นจะผลิตและคิดค้นยาใหม่ บรรดาบริษัทเวชภัณฑ์ไม่อยากลงทุนเพราะกำไรไม่มากกับโรคของความเสื่อม โรคของคนสูงวัยที่รักษาไม่หาย นักวิจัยจึงพลอยถูกกระทบไปด้วยเพราะไม่มีทุนวิจัย ความสนใจของโรค (และโลกในขณะนั้น) อยู่ที่การต่อสู้เชื้อเอชไอวี ศัตรูตัวใหม่ของมนุษย์โลก

มูลนิธิของเขา ได้จัดทำฐานข้อมูลและโครงสร้างงานวิจัยกลาง ที่บริษัทยาและนักวิจัยสามารถมาใช้ข้อมูลและโครงสร้างเพื่อต่อยอดงานวิจัยไปข้างหน้า ไม่ต้องเริ่มจากศูนย์ทำให้ประหยัดต้นทุน นอกจากนี้ยังเปิดข้อมูลเป็น open source นักวิจัยทุกคนสามารถเอาไปใช้ได้ และหากได้ข้อมูลมาเพิ่มให้มารวมกันที่นี่ ไม่มีการปกปิด

มูลนิธิของเขาช่วยปิดช่องว่างการสนับสนุนทุนวิจัยที่ไม่ว่าบริษัทเอกชน บริษัทยาหรือกระทั่งรัฐบาล ที่ไม่กล้าลงทุนในงานวิจัยความคิดใหม่ ๆ ซึ่งมีความเสี่ยงสูง ทำให้มูลนิธิของเขาก้าวล้ำในเรื่องโรคพาร์กินสัน ผู้ป่วยทั่วโลกนับถือและศรัทธา เข้ามาร่วมให้ข้อมูลเข้ามาร่วมเป็นอาสาสมัครการศึกษาวิจัย ยิ่งทำให้ความก้าวหน้านั้นก้าวหน้าไปอีก

ไมเคิลใช้ความเป็นดาราดังของตัวเองเพื่อสานต่อความสำเร็จระดมทุนมาทำ Hub ได้ถึงสองพันล้านดอลล่าร์ บริษัทยากล้าลงทุน นักวิจัยกล้าทำ คนไข้กล้าลอง เปลี่ยนรูปแบบงานวิจัยจากต่างคนต่างทำ มาเป็นจับมือไว้แล้วไปด้วยกัน ไมเคิลไม่อายที่จะเปิดเผยตัว เดินเข้าสภาคองเกรส สภาซีเนต เข้าทำเนียบขาว พร้อมกับวีรบุรุษของชาติ มูฮัมหมัด อาลี ตั้งแต่ปี 1992-2002 เพื่อเดินหน้ากฎหมายโครงการหยุดโรคพาร์กินสันที่เพิ่งบังคับใช้ในปี 2024 ที่ผ่านมา

ผลงานระดับมาสเตอร์พีซของไมเคิลคือการสร้างพลังร่วมในการรักษาพาร์กินสันผ่านมูลนิธิไมเคิลเจฟอกซ์ และผลงานรูปธรรมระดับมาสเตอร์พีชเช่นกันคือ

Parkinson's Progression Markers Initiative (PPMI) ซึ่งรวบรวมข้อมูลชีวภาพของผู้ป่วยนับหมื่นคน จนนำไปสู่การค้นพบ α-synuclein Seed Amplification Assay (αSyn-SAA) เป็น Biomarker สำคัญที่ช่วยให้เราตรวจพบโรคพาร์กินสันได้ตั้งแต่ยังไม่มีอาการทางกายชัดเจน

ยารักษาพาร์กินสันและอุปกรณ์ต่าง ๆ จดทะเบียนและอนุมัติใช้ถึง 23 รายการในช่วงเวลา 10 ปี รวมทั้งการค้นพบยีนที่สัมพันธ์กับการเกิดโรคและความรุนแรงของโรค

ปัจจุบันไมเคิล เจ ฟอกซ์ ยังคงมุ่งมั่นสร้างนวัตกรรมใหม่ในการรักษาโรคและกระจายการรักษาไปสู่ผู้ป่วยโรคพาร์กินสันทั่วโลกให้เข้าถึงการรักษาอย่างเท่าเทียม

เด็กหญิง ป.5 จะได้รับวัคซีน HPV ชนิด 9 สายพันธุ์

 ต่อไปเด็กหญิง ป.5 จะได้รับวัคซีน HPV ชนิด 9 สายพันธุ์ เพื่อลดโอกาสการเกิดมะเร็งปากมดลูก

9 สายพันธุ์ กับ 4 สายพันธุ์ ลดการเกิดรอยโรคระยะเริ่มของมะเร็งปากมดลูก เน้นที่สายพันธุ์หลัก คือ 16 กับ 18 สองอันนี้ลดได้พอกัน

9 สายพันธุ์ได้เปรียบกว่าคือ ครอบคลุมสายพันธุ์อื่นที่ก่อโรคได้ด้วย (แต่ 16 กับ 18 ยังเป็นสายพันธุ์หลัก

การฉีดหนึ่งเข็มกับสองเข็ม ต้องบอกว่าสองเข็มมีระดับแอนติบอดีสูงกว่า แต่ถ้าถามว่าหนึ่งเข็มเพียงพอกับการป้องกันไหม สรุปว่าไม่ด้อยกว่าฉีดสองเข็ม

ในแง่ความคุ้มค่า แต่ละประเทศไม่เหมือนกัน ไทยเราใช้วัคซีน HPV ชนิด 9 สายพันธุ์แบบหนึ่งเข็ม คุ้มค่า และให้คนได้รับวัคซีนได้ครบเป็นวงกว้างมากกว่า

มีบริษัทผลิต HPV 9v ในไทยแล้ว ทำให้ต้นทุน ราคา ลดลง ครอบคลุมคนไทยได้มากขึ้น

ท่านผู้ปกครองเด็กหญิง ลองเอาไปเป็นข้อมูล แต่ถ้าถามผม ฉีดเลยครับ วัคซีนลดมะเร็ง ฟรี คุ้ม