where there is a will, there is a way : ความพยายามอยู่ที่ไหน ความสำเร็จอยู่ที่นั่น
รางวัล Lasker-DeBakey สาขาวิทยาศาสตร์การแพทย์ประจำปี 2026 ได้แก่ Emmanuel Mignot และ Masashi Yanagisawa
มนุษย์เราพยายามหาความลับของการนอนหลับมานาน แต่ยังไม่สามารถเข้าใจได้เต็มที่ จนการมาถึงของการตรวจคลื่นไฟฟ้าสมอง การตรวจหน้าที่การทำงานสมองผ่านเครื่อง MRI การเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อระบบประสาทเพื่อการทดลอง วิศวกรรมพันธุศาสตร์ ทำให้เราทราบวงจรการหลับตื่น สารสื่อประสาท GABA ตำแหน่งควบคุมการนอนหลับในสมอง
narcolepsyวงจร Orexin เกิดจากสารสื่อประสาทที่หลั่งออกมาจากเซลล์ประสาทบริเวณ lateral hypothalamus มีทั้ง orexin A และ orexin B ไปจับกับตัวรับ orexin ชนิดที่หนึ่งและสอง ทำหน้าที่กระตุ้นศูนย์การตื่น และควบคุมไม่ให้เข้าสู่ระยะ REM sleep แบบเฉียบพลัน (ซึ่งจะทำให้อ่อนระทวย กล้ามเนื้อหมดแรง เข้าภวังค์หลับ) เป็นหนึ่งในการค้นพบส่วนสำคัญของวงจรการหลับตื่นของสมอง
และที่มาของการค้นพบวงจรนี้เกิดจากการศึกษาโรคเหงาหลับ narcolepsy อันนี้ไม่ใช่อาการง่วงนอนยามบ่ายของพวกเรานะครับ โรคนี้เกิดจากวงจร orexin มันเสียไปเพราะสร้างสารสื่อประสาท orexin ไม่ได้ มันจะง่วงแบบคุมไม่ได้แม้ว่าจะนอนมาเต็มที่แล้วก็ตาม นอกจากจะหลับแบบควบคุมไม่ได้ยังจะมีอาการกล้ามเนื้ออ่อนแรงอีกด้วย
การเกิดโรค narcolepsy เกิดจากภูมิคุ้มกันตัวเราเองที่ผิดปกติไปจับทำลายเซลล์สร้าง orexin เรียกว่าทำลายเกลี้ยงเลยและเหงาหลับไปตลอดชีวิต ไม่มีวันสดชื่นอีกเลย (สัมพันธ์กับ HLA-DR2)
cataplexyนอกจากนี้ orexin ยังทำงานสำคัญอีกประการ เล่าแบบนี้ ในเวลาหลับนั้นร่างการเราจะมีระบบการตัดสัญญาณการขยับของร่างกาย ไม่ให้ขยับตามที่เราฝัน ร่างกายจะเข้าสู่ภาวะ atonia เราเรียกระบบนี้ว่า dream enactment (REM sleep paralysis mechanism)
แต่ในขณะที่เราตื่นดี มันจะมีบางภาวะสมองส่วน amygdala ได้รับการกระตุ้น คือหัวเราะมาก ๆ สนุกเกิดขีดจำกัด การกระตุ้นสมองส่วน amygdala นี้จะส่งสัญญาณเหมือนเปิดสวิตช์ระบบ dream enactmnet ทำให้เราเกิดอ่อนระทวย หมดแรงฮวบในขณะที่ตื่นดีและสุขสุดขีด แต่ที่เราไม่ระทวยก็เพราะเจ้า orexin นี่แหละมันรู้ว่าเรายังตื่นอยู่นะ อย่าฮวบนะ ส่งสัญญาณไม่ให้ฮวบ ไม่อย่างนั้นก็อันตราย
หากเราไม่สามารถสร้าง orexin ได้ นอกจากจะเป็นโรค narcolepsy แล้วจะยังเกิดการฮวบ (atonia) ในขณะตื่นและกระตุ้นรุนแรงจากการหัวเราะสนุกสุดขีด เรียกว่า cataplexy
กว่าจะรู้ว่ามีสารนี้ สร้างจากที่ใด ทำงานจุดไหน ก็ไม่ง่ายเลยในการพิสูจน์ การเตรียมกว่า 50 cell lines , หาสารที่คงที่, หาสารที่จะมีโอกาสเป็นยาได้ ทั่วคู่ต้องล้มและสู้หลายครั้ง ขอทุนมหาวิทยาลัย ขอทุนบริษัทเวชภัณฑ์ และขอความร่วมมือกับนักวิจัยสาขานี้อีกมากมาย
เล่ามาตั้งนานสรุปว่าการศึกษา narcolepsy และ cataplexy ทำให้เรารู้จักวงจรการหลับตื่นผ่านสารสื่อประสาท orexin แล้วมันสำคัญอย่างไร
อย่างแรก ในการรักษาโรค narcolepsy และ cataplexy เราสามารถผลิตยาที่จะมาชดเชยการขาดหายไปของ orexin ที่เรียกว่า OXR2 agonist ได้แก่ยา danavorexton, oveporexton
อย่างที่สองคือไปยับยั้ง orexin มันก็จะง่วงและหลับ โดยที่ใช้เวลาหลังจากกินไม่นาน ไม่ติดยา ไม่เบลอ เรียกว่า dual orexin receptor antagonist ได้แก่ยา suvorexant, lemborexant และ daridorexant
มหัศจรรย์ อดทน และอัจฉริยะ ทั้งสองท่านเลย
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น