การปฏิบัติตัวสำหรับโรคไขมันในเลือดผิดปกติ (dyslipidemia)
หนึ่งในสิ่งที่คนกังขาที่สุดเวลาเขียนเรื่องไขมันเลือดคือ “หมอไม่เห็นอธิบายการปฏิบัติตัวเลย เอาแต่แจกยา” ก่อนที่เราจะไปที่คำแนะนำจากหลักฐานการศึกษาทางการแพทย์ ผมขอตอบคำถามนี้ก่อน
แนวทางเวชปฏิบัติโรคเบาหวานความดันสูงไขมันหัวใจไตตับปอด ทุกแนวทางเขียนเรื่องการปฏิบัติตัว และยกมาเขียนเป็นลำดับต้น ก่อนที่จะอธิบายเรื่องเกณฑ์การจัดกลุ่ม เกณฑ์การใช้ยาและวิธีการใช้ยา และเกือบทั้งหมดเป็นคำแนะนำในระดับ Ia หมายถึงสมควรทำ ประโยชน์ชัดเจน และมีหลักฐานในระดับ systematic review หรืองานวิจัยระดับ Good RCTs หลายงาน
แต่ที่หมอไม่ค่อยได้อธิบาย เพราะทุกสิ่งอย่างมันได้กลายเป็นมาตรฐานแห่งการปฏิบัติตัว บรรจุไว้ในวิชาสุขศึกษาของการศึกษาภาคบังคับทั้งสิ้น ทุกหน่วยงานสาธารณสุขได้กล่าวถึงและให้ความสำคัญมาอย่างต่อเนื่อง ไม่ว่าเรื่อง ธงโภชนาการ ลดเหล้า เลิกบุหรี่ ขยับกายสบายชีวี
มันควรเป็นพื้นฐานไปแล้วจึงไม่พูด ซึ่งเป็นสิ่งที่ “ผิด” ผมคิดว่าอย่างไรเสียมันก็ต้องพูด ต้องย้ำ ไม่อย่างนั้นจะถูกลืม ถูกเลิก และวนกลับมาที่ “เอาแต่แจกยา”
เอาล่ะ กลับมาเข้าเรื่อง ขอย้ำว่าคำแนะนำการปฏิบัติตัวนี้ ทำได้เลย ไม่ต้องรอให้เกิดโรค ไม่ต้องรอให้อายุมาก ไม่ต้องรอให้เสี่ยง
1. อาหาร .. ชัดเจนแล้วว่าอาหารเมดิเตอเรเนียน อาหาร DASH มีหลักฐานลดการเกิดโรคได้จริง ลดไขมันก็ได้ คุณไปค้นสูตรอาหารเมดิเตอเรเนียนได้ ผมขอสรุปง่าย ๆ มันก็ดูคล้ายสิ่งที่เรารู้แต่ไม่ค่อยได้ทำ คือ เพิ่มผัก เติมผลไม้ กินธัญพืชไม่ขัดสี ลดเนื้อแดงเพิ่มปลา ดื่มนม กินไขมันลดลง
อาหารที่มีข้อมูลว่าเพิ่ม LDL คือ เนื้อสีแดง เนยเหลว นมไขมันสูง (นมทั่วไปไขมันปกติ) น้ำมันมะพร้าว น้ำมันปาล์ม น้ำมันเมล็ดปาล์ม ที่ผมเน้นคือเรื่องของปริมาณการกิน ไม่ได้ให้เลิก เพราะหลายอย่างก็จำเป็นในบางคน อาหารบางอย่างก็เพิ่มการเกิดโรคหัวใจด้วย เช่น เนื้อสีแดง (สาร TMAO)
2. การขยับร่างกาย … brisk physical activity ก็คือขยับร่างกายบ่อย ๆ เดินแทนใช้ลิฟต์ ขยับตัวระหว่างชั่วโมงทำงาน อย่านอนอืดเล่นมือถือ เพิ่มกิจกรรมออกแรง เดินวันละหมื่นก้าว การเพิ่มการขยับตัว ลดการเกิดโรคจากไขมันที่ชัดเจน พวกคุณรู้กันแล้วแต่ไม่ค่อยได้ทำ
3. การออกกำลังกาย คำแนะนำอมตะ
“ออกกำลังกายสม่ำเสมอ ด้วยความแรงระดับปานกลาง สะสมรวมกันอย่างน้อย 150 นาทีต่อสัปดาห์” ยังเป็นจริงเสมอ ลดการเกิดโรค ลดไขมัน ใครใคร่ออกกำลังมากกว่านี้ ไม่ว่าจะความแรงเพิ่มขึ้น หรือระยะเวลาสะสมมากขึ้น เชิญตามสบาย ขอแค่ปลอดภัยต่อตัวเอง
4. การควบคุมน้ำหนัก หลักเลยคือการควบคุมการกิน ถ้าน้ำหนักดีแล้วก็ไม่ต้องเพิ่ม ถ้าน้ำหนักเกินให้ลดลง แบบนี้ส่งผลโดยตรงต่อระดับไขมัน นอกเหนือจากการควบคุมวินัยแล้ว แนวทางยังเปิดช่องทางให้ใช้ “intervention” ได้เร็วขึ้น
การรักษา intervention ที่แนะนำเพิ่มจากการควบคุมวินัยการกิน คือ ยา GLP1a ก็ปากกาปักลดน้ำหนักนั่นแหละ หรือการผ่าตัดลดน้ำหนัก
5. อาหารเสริม ไม่แนะนำน้ำมันปลา ยกเว้นใช้เป็นยาเพื่อการรักษา อันนั้นจะใช้ high dose EPA ส่วนอาหารเสริมยอดนิยมอื่น ๆ หัวหอม กระเทียม red yeast rice มีผลเล็กน้อยและไม่ต่างจากยาหลอก ดังนั้นไม่ควรกินอาหารเสริมเพื่อวัตถุประสงค์ลดไขมัน ลดการเกิดโรคหลอดเลือดจากไขมัน
อันนี้แถม มาเล่าให้ฟัง คำแนะนำอ้างอิงจากการศึกษา SPORT นำผู้ที่ยังไม่เป็นโรคหลอดเลือดแต่มีความเสี่ยง จำนวน 290 รายมาสุ่มรับยาหลอก ยาลดไขมันrosuvastatin ขนาด 5 มิลลิกรัม และอาหารเสริมยอดนิยมหกชนิด แล้วมาเทียบดูระดับไขมันที่ 28 วัน พบว่ายาลดไขมัน ลดไขมัน LDL ลงได้ 36% จากเดิม มันก็แหงล่ะนะ
ส่วนยาหลอกและอาหารเสริม ลดลงเล็กน้อยและไม่ต่างกันเลย ก็คืออาหารเสริมลดไขมันได้ไม่ต่างจากยาหลอกนั่นเอง
เหตุผลที่คณะกรรมการวิจัยในคนให้ทำการศึกษา เพราะทั้งที่เสี่ยงแล้วแต่ยอมให้ยาหลอก ให้อาหารเสริม เพราะเห็นว่าความเสี่ยงไม่รุนแรงมาก ระยะเวลาการรักษาสั้น และมีประโยชน์อย่างมากเพื่อตอบคำถามว่าอาหารเสริมควรใช้หรือไม่
6. ไขมันไตรกลีเซอไรด์สูง อันนี้แยกออกมาต่างหาก เพราะนอกจากพันธุกรรมจะมีส่วนสำคัญ เรื่องของอาหารก็มีส่วนสำคัญมาก อีกอย่างคือเป้าหมายการลดอันตรายจากไตรกลีเซอไรด์สูง คือ ลดการเกิดตับอ่อนอักเสบ โดยเฉพาะระดับไตรกลีเซอไรด์ที่สูงเกิน 1000 mg/dL
แนะนำงดเครื่องดื่มเติมน้ำตาลทุกชนิด งดแอลกอฮอล์ และลดอาหารมันโดยรวมทุกอย่างลง ใช้อาหารที่ดัชนีน้ำตาลต่ำ เห็นว่าเป็นวิธีเดียวกันกับการควบคุมเบาหวานเลยครับ
และหากปรับอาหารได้ยาก มีข้อจำกัด หรือทำแล้วผิดไปจากเป้า แนะนำพบแผนกโภชนศาสตร์เลยครับ ทั้งคุณหมอประจำสาขา นักกำหนดอาหาร นักโภชนาการ เพื่อกำหนดอาหารให้เป๊ะขึ้น แนวทางนี้เน้นเรื่องอาหารมากกว่าแนวทางที่ผ่าน ๆ มา
สรุปมาประมาณนี้ ไม่ได้ต่างจากเดิมเท่าไร เพราะเป็นสิ่งที่ทุกคนพึงปฏิบัติอยู่แล้ว และถ้าใครยังไม่ทำ …พรุ่งนี้ไม่สายที่จะเริ่มทำ
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น