พิษแมงป่อง ตอนที่ 1

 เมื่อวานเจอแมงป่อง ก็มาเล่าเรื่องแมงป่องกันสักหน่อย

ทุกคนรู้แหละว่าแมงป่องมันมีพิษ หากถูกต่อยเจ็บปวด แต่อาการเจ็บปวดถือว่าเป็นผลเฉพาะที่เท่านั้น ไม่ได้อันตรายมากเท่าไร ให้ยาแก้ปวด ฉีดยาชาก็หายได้ และถ้าถามว่าพิษแมงป่องมันตายไหม ตอบว่าในบางรายตายได้นะครับ

ปฏิกิริยาภูมิไวเกิน หรือที่เราเรียกว่าแพ้พิษ พวกนี้จะมีอาการหน้ามืด เป็นลม หน้าบวม ผื่น ถ้ารุนแรงจะมีความดันโลหิตตก หายใจหอบ หลอดลมตีบ เสียชีวิตได้ ถ้าพบให้รีบพาไปรพ. รักษาโดยประคับประคองอาการ

พิษต่อระบบหัวใจและหลอดเลือด พิษแมงป่องจะกระตุ้นระบบประสาทอัตโนมัติได้ทั้งสองระบบ โดยกระตุ้นระบบ parasympathetic ที่เด่นในช่วงแรกแล้วหยุดในเวลาไม่นาน ส่วนกระตุ้น sympathetic จะอยู่ยาวกว่า สารcatecholamines จะกระตุ้นความดัน ชีพจร การบีบตัวหัวใจ จนทำให้หัวใจวาย มีการตีบแคบหลอดลมแบบคาดเดาได้ยาก สลับไปมา และอาจรุนแรงจนเสียชีวิตได้

เราอาจพบอาการอันตรายที่อาจทำให้เสียชีวิตเรียกว่า... 3ป. ...เอ้ย 3B คือ bronchospasm (หลอดลมตีบรุนแรง), bronchorrhea (เสมหะมากจนหายใจลำบาก), bradycardia (หัวใจเต้นช้า)

พิษต่อระบบประสาทและสมอง เกิดระบบประสาทส่วนกลางทำงานผิดปกติ ไม่ว่าจะระบบเส้นประสาทสมอง เช่น กลืนไม่ได้ ตากระตุก ลิ้นสั่นพริ้ว ไปจนชักเกร็ง

หรือระบบประสาทส่วนปลายที่มีการกระตุกของกล้ามเนื้อมากกว่าปรกติ และการกระตุก สั่น ของกล้ามเนื้อหลายมัดพร้อมกันแบบหยุดไม่ได้นี้ อาจทำให้ของเสียคั่งรอการระบายและระบายไม่ทัน ความร้อนสะสมสูง จนทำให้มี malignant hyperthermia ได้

พิษจากน้ำพิษโดยตรง ที่ไปย่อยสลายเนื้อเยื่อโปรตีนตรงบริเวณที่ถูกต่อย ทำให้มีการอักเสบลุกลามเป็นวงกว้าง หรือลึกลงในชั้นกล้ามเนื้อ มีเนื้อตาย กล้ามเนื้อเสียหาย ต้องผ่าตัด ต้องตัดแขนขาทิ้งก็มี

ข่าวดีคือ แมงป่องที่พบบ่อยในบ้านเรา ไม่ใช่ประเภทที่มีพิษรุนแรงแบบนี้ ส่วนมากในบ้านเราเป็นแมงป่อง heterometrus หรือ isometrus ที่พิษเบา แต่ต้องระวังเรื่องปฏิกิริยาไวเกินเท่านั้น

แล้วที่ว่ารุนแรง มันแก้ไขอย่างไร มียาแก้พิษไหม เรามาอ่านในตอนหน้านะครับ

artificial blood products

 อันนี้อยากบ่น

ไม่นานมานี้ รับปรึกษาคนไข้เรื่องความดันโลหิตที่ควบคุมไม่ได้ คือ ได้ยาเต็มขนาดอย่างน้อยสามชนิด และหนึ่งในสามนั้นมียาขับปัสสาวะด้วย

คำถาม : คุณมีโรคประจำตัวอื่น หรือยาที่ใช้ประจำไหม

คำตอบ : ไม่มีโรคอื่น แต่ไปได้เลือดบ่อย ๆ

ถามต่อ : แล้วไปได้เลือดบ่อย ๆ นี้ เป็นเนื่องจากสาเหตุใดครับ

คำตอบ : ไม่เป็นไรค่ะ เวลาอ่อนเพลีย ก็ไปได้เลือดเทียมกระปุกนึง จะดีขึ้นสามสี่วันเลย

อืมมม....

อย่างแรก มีความพยายามการทำ artificial blood products มานาน แต่ยังไม่สำเร็จ เพราะโปรตีนมนุษย์ในเลือดมีเป็นสิบ เป็นร้อย แถมซับซ้อนมาก ปัจจุบันยังไม่มีผลิตภัณฑ์เลือดเทียมที่ได้รับการรับรองมาใช้เลย

อย่างที่สอง .. ไม่รู้ว่าฉีดหรือหยดอะไรให้คนไข้ คนที่ใช้ยาคงมีเหตุผลในการใช้ของเขา แต่อยากให้บอกว่า ที่ให้ไปน่ะ..คืออะไร (เอาที่แท้จริงนะ) และให้เพราะอะไร

เพราะเกิดผลอย่างไร จะได้ช่วยได้ คนไข้จะได้รู้ อย่าปล่อยให้คนไข้เข้าใจผิดว่ามันคือสิ่งอื่น ถึงจะไม่เกิดอันตรายทางกาย แต่มันบาปมากทางใจครับ

SECURE ยาเม็ดรวม

 SECURE ยาเม็ดรวม

โรคหัวใจและหลอดเลือด มักจะเป็นปลายทางของโรคเมตาบอลิกต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นโรคอ้วน เบาหวาน ไขมันในเลือดผิดปกติ ความดันโลหิตสูง แน่นอนใช้ยาเป็นตะกร้าครับ โอกาสลืม โอกาสผิดพลาด กินยาขาดกินยาเกิน ย่อมมีสูงมาก และการได้ยาไม่ครบเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้การควบคุมไม่ดี หรืออาการทรุดลง

การวิจัยเรื่องยาเม็ดรวมมีมานานแล้ว ที่ชัดเจนคือ ยาเม็ดรักษาความดันโลหิตสูงแบบรวม ที่ทำให้การควบคุมตัวเลขความดันดีขึ้น เนื่องจากผู้ป่วยกินยาได้สม่ำเสมอขึ้น ชีวิตง่ายขึ้น (มันก็คือยามาตรฐานที่เรากินแยกเม็ดนี่แหละครับ จับมารวมกัน) ในหลายคำแนะนำการรักษาความดันโลหิตสูง ได้แนะนำยาเม็ดรวมนี้ แม้แต่แนวทางของไทยเราก็กล่าวถึง (แต่ไม่ได้บังคับนะครับ มันมีเงื่อนไขยาบัญชียาหลักอยู่)

เรามาดูการศึกษาเรื่องยาเม็ดรวมอันใหม่กัน ลงตีพิมพ์ใน NEJM พร้อมกับงานประชุมแพทย์โรคหัวใจยุโรปที่ผ่านมา ชื่อการศึกษา secure เป็นงานวิจัยที่รวบรวมผู้ป่วยที่เป็นโรคกล้ามเนื้อหัวใจตาย 2499 ราย มาแบ่งกลุ่มให้ยาเม็ดแยกตามแต่หมอที่รักษา (แต่ก็เป็นไปตามมาตรฐานการรักษานะ) ส่วนอีกกลุ่มเป็นยาเม็ดรวม aspirin 100 มิลลิกรัม +ยาลดความดันและรักษาโรคหัวใจ ramipril (2.5, 5 หรือ 10 มิลลิกรัม) + ยาลดไขมันและลดโรคหัวใจ atorvastatin (20 หรือ 40มิลลิกรัม) ติดตามไปประมาณสามปีครึ่ง โดยวัดผลที่อัตราการเสียชีวิตจากโรคหัวใจ การเกิดโรคหัวใจและอัมพาต (แบบไม่เสียชีวิต) และการต้องทำหัตถการเปิดหลอดเลือดเฉียบพลัน ก็คือเกิดซ้ำนั่นแหละ

พบว่า กลุ่มที่ได้ยาเม็ดรวม มีโอกาสเกิดโรคโดยรวมน้อยกว่ากลุ่มยาเม็ดแยก 24% และมีนัยสำคัญทางสถิติ เน้นไปทางลดอัตราการตายจากโรคหัวใจมากที่สุด ผลข้างเคียงจะเม็ดรวมเม็ดแยกไม่ต่างกัน คำอธิบายน่าจะมาจากคะแนนความสม่ำเสมอการกินยาและการกินยาต่อเนื่อง ในกลุ่มยาเม็ดรวมสูงกว่านั่นเอง

ก็ตรงกับหลาย ๆ การศึกษาที่ว่าการใช้ยาเม็ดรวมทำให้ผลการรักษาดีกว่าตรงที่ความสม่ำเสมอและติดตามการรักษาดีกว่า ที่พิเศษคือการรักษานี้วัดผลทางคลินิกที่ต้องการคืออัตราการการเกิดโรคซ้ำและอัตราการตายเลย และขนาดการศึกษาค่อนข้างใหญ่

ส่วนตัวผมเองชอบใช้ยาเม็ดรวมนะ เลือกในคนที่ต้องกินยาเยอะ และปรับยาจนได้ขนาดแล้ว ใส่ยาเม็ดรวมลงไป คนไข้หลายคนก็พอใจ

แล้วคุณล่ะชอบแบบ กินแยก หรือ กินรวม ครับ

การตากที่นอน ช่วยกำจัดและลดไรฝุ่น

 วันนี้แดดแรง

แม้หลายภาคหลายที่จะฝนตก แต่บ้านผมแดดแรงเฉยเลย ในวันที่แดดแรงแบบนี้ เรามารักษาสุขภาพแบบง่ายและไม่เสียเงินกัน

คือการตากที่นอน

การตากหมอน ผ้าห่ม หมอนอิง ช่วยกำจัดและลดไรฝุ่น สาเหตุสำคัญของภูมิแพ้ ลดการกระตุ้นโรคหืด

ลดโอกาสเชื้อราอีกด้วย และถ้าตบฝุ่นออก จะยิ่งสะอาดน่านอน กลิ่นหอมแดดน่าสดชื่นครับ

การกำจัดไรฝุ่น นอกจากตากหมอนแล้ว ควรเอาปลอกหมอน ผ้าปูที่นอน ไปซักบ่อย ๆ ใช้ผงซักฟอกธรรมดา จะน้ำอุ่นหรือเย็นก็ได้ครับ

ส่วนที่นอน อย่ายกไปผึ่งแดดเลยครับ กว่าจะแบกไปถึง หลังหักพอดี ถ้าคุณไม่อยากรบกวนพ่อบ้าน ก็ใช้ผ้าปูที่นอนกันไรฝุ่นครับ

ผึ่งแดดก็อย่าเพลิน ดูฟ้าฝนด้วย เผลอนิดเดียวฝนมา ที่นอนหมอนมุ้งเปียก งานงอกเลยครับ

เกรปฟรุ้ต (grapefruit) ปฏิกิริยาระหว่างยา

 เกรปฟรุ้ต ดื่มก็ดี แต่ถ้ากินยาบางอย่างก็คิดดี ๆ ก่อนดื่ม

องค์การอาหารและยาสหรัฐ ออกมาเตือนว่าการดื่มน้ำเกรปฟรุ้ต (grapefruit) อาจเกิดปฏิกิริยากับอาหารได้หลายอย่างและควรระวัง

เกรปฟรุ้ต คืออะไร ตอนแรกผมคิดว่ามันคือ องุ่น !! แต่ความจริงไม่ใช่ มันคือผลไม้จำพวกส้มจีน ส้มโอ เนื้อผลสีแดง ๆ ไม่เคยเห็นตัวเป็น ๆ เห็นแต่เป็นน้ำผลไม้บรรจุกล่อง เป็นน้ำผลไม้ที่วิตามินซี และโปตัสเซียมสูงมาก

ตัวเกรปฟรุ้ตนี้มีสมบัติในการยับยั้งเอนไซม์ไซโตโครม cyp 3A4 ที่ใช้ในการกำจัดยาหลายชนิด เมื่อยาถูกกำจัดไม่ได้ มันจะอยู่ในร่างกายนานขึ้น พิษจะมากขึ้น

แต่ก็ไม่ใช่กับทุกคนนะครับ เพียงแต่ให้ระวังเท่านั้น

ยาอะไรบ้างที่ FDA เตือน ที่อเมริกาใช้เยอะ บ้านเราก็เยอะนะครับ

ยาลดไขมัน simvastatin, atorvastatin

ยาลดความดัน nifedipine

ยากดภูมิคุ้มกัน cyclosporin

ยาควบคุมการเต้นหัวใจ amiodarone

ยารักษาโรคเครียด buspirone

ยาสเตียรอยด์ที่ใช้รักษา Crohn's disease คือ budesonide แต่อย่าตกใจ ในยาสูดพ่นรักษาโรคหืดหรือถุงลมโป่งพอง ไม่เป็นไรนะ

ส่วนยาแก้แพ้ fexofenadine จะทำให้ยาไม่ทำงานครับ

คำแนะนำว่า ถ้าคุณกินยาเหล่านี้และจะกินเกรปฟรุ้ต หรือดื่มน้ำเกรปฟรุ้ต ให้ปรึกษาคุณหมอและคุณเภสัชกร เพื่อลดโอกาสเกิดผลเสียรุนแรงครับ