แนะนำหนังสือ “การใช้เหตุผลทางคลินิก” สำหรับนักเรียนแพทย์ แพทย์ฝึกหัด คุณหมอเพื่อนร่วมอาชีพ และผู้ที่สนใจวิธีคิดทางการแพทย์
วิชาแพทย์เป็นวิทยาศาสตร์ การดูแลคนไข้คือศิลปะแห่งวิชาชีพ
คุณหมอทุกคนคนเคยได้เรียนวิชา clinical problem solving วิชาว่าด้วยการใช้เหตุผลในสารพัดศาสตร์ทางการแพทย์มาอธิบายหรือแก้ไขปัญหาคนไข้ เราจะเก็บข้อมูลจากคนไข้ จากห้องแล็บอย่างไร ขั้นตอนแรกเราคิดอะไร การตรวจร่างกายจะช่วยสนับสนุนความคิดหรือแย้งสมมติฐานของเราหรือไม่
เอาแค่นี้ก่อน … คุณหมอทุกท่านก็คงบอกว่า จะมาสอนทำไม ทำทุกวันจนเป็นอัตโนมัติอยู่แล้ว ก็นี่แหละ อันตราย
เมื่อเราทำงานมากขึ้นเรื่อย ๆ เราจะเริ่มใช้ความเคยชิน ใช้ความรู้สึก ใช้อคติ มาตัดสินข้อมูล จนบางครั้งสิ่งที่เราคิดว่าทำเป็นปกติวิสัยมันถูกต้อง ความเป็นจริงแล้วมันมี “ข้อผิดพลาดจากความเคยชิน” มากขึ้นเรื่อย ๆ จนวันหนึ่งการใช้เหตุผลทางตรรกศาสตร์และวิทยาศาสตร์การแพทย์มันหายไป
เราจะผิดพลาดมากขึ้น อย่าไปคิดว่าเทคโนโลยีที่ทันสมัยขึ้นจะมาทดแทนได้นะครับ มันแค่เอามาช่วยเท่านั้น ผมยกตัวอย่าง การตรวจหาการติดเชื้อ HIV ในยุคปัจจุบันมีความแม่นยำระดับ 98-99% เลยนะครับ แต่หากเราไม่เคยคิดเลยว่าอาการนี้ การตรวจร่างกายนี้ สิ่งที่ปะติดปะต่อจากข้อมูลนี้ มันควรต้องตรวจ HIV เราก็จะไม่ส่งตรวจเลย
ผมเคยเจอผู้ป่วยไตวายฟอกเลือดมาห้าปี โลหิตจางมาตั้งแต่แรกวินิจฉัย ไม่ทราบสาเหตุว่าฟอกเลือดเพราะอะไร พอไล่ประวัติเก่าจากหลายที่ มีทั้งไตบาดเจ็บ มีทั้งโลหิตจาง ปวดเมื่อย ผมร่วง ผื่นขึ้น มีบันทึกหมดนะครับ แต่เป็นคนละที่ คนละเวลา … วินิจฉัยสุดท้ายคนไข้เป็น SLE
สำหรับนักเรียนแพทย์ หนังสือเล่มนี้จะช่วยน้อง ๆ ให้คิดเป็น คิดแบบการแพทย์ ไม่ใช่แค่ความรู้สึก ไม่ใช่การจำแม่น ไม่ใช่รุ่นพี่หรืออาจารย์บอกมา เราจะเก็บข้อมูลอย่างไร เราจะส่งตรวจอะไร เราจะวินิจฉัยโรคแบบไหน ใช้หลักการอะไร แม่นยำมากไหม ต้องวินิจฉัยแยกโรคหรือไม่ ด้วยเหตุผลอะไร
ทุกอย่างเป็นเหตุเป็นผล เป็นระบบ มันอาจจะช้า มันอาจจะเสียเวลา แต่นี้คือพื้นฐานที่น้องจะติดตัวไปตลอดชีวิต ทุกขณะจิตที่เป็นหมอและใช้วิชาชีพนี้ทำมาหากิน ลดความผิดพลาด
สำหรับพี่ ๆ เพื่อน ๆ ที่ทำงานกันแล้ว ไม่ว่าจะระดับใด หากพื้นฐานแห่งวิชาแพทย์ไม่หนักแน่น โอกาสผิดพลาด โอกาสเสียเวลา จะมากขึ้น หนังสือเล่มนี้จะช่วยทบทวนให้กลับมาใช้ clinical reasoning and critical thinking มากขึ้น
ไม่ต้องเป็นครูแพทย์นะครับ เพราะคนที่เราต้องสอนต้องเตือนคือตัวเราเอง ใช้กับตัวเรานี่แหละ
นอกจากวิชาการใช้เหตุผลแล้ว ในเล่มยังมีคำแนะนำทักษะการใช้ชีวิตอย่างมีความสุข ในบทบาทแพทย์ แนะนำการให้คำปรึกษาและสอนผู้ป่วย สอนญาติ
คุยกับทีมรักษา เรียกว่าครบเครื่อง HOW TO วิชาชีพและจิตวิทยาพัฒนาตัวเองฉบับคุณหมอและวิชาชีพแพทย์
ผู้แต่งทุกท่านเป็น ‘ปรมาจารย์’ แห่งการคิดทางคลินิก ที่รวบรวมวิชาการ ประสบการณ์ แนวคิด เหตุการณ์จริง นำมาเรียบเรียงให้น่าอ่าน หายากมากนะครับหนังสือแนวนี้ที่เป็นของคนไทย ภาษาไทย สอดแทรกด้วยปรัชญาและคำสอนของแพทย์ผู้ยิ่งใหญ่ในอดีตมากมาย
หนังสือขนาดเอสี่ ปกแข็ง ภาพปกสวยมาก พิมพ์ด้วยกระดาษอาร์ต อ่านง่าย หนา 245 หน้า ราคา 550 บาท (ถูกมาก ๆ) จัดพิมพ์และจำหน่ายโดยราชวิทยาลัยอายุรแพทย์แห่งประเทศไทย สั่งซื้อได้ทางเว็บไซต์ของราชวิทยาลัย ฯ ครับ
ขอยกคำคมจากคำนำที่ชอบมากมาให้อ่านครับ
“...การใช้เหตุผลทางคลินิกจึงเป็น ปัญญามนุษย์ (human intelligence : HI) ที่เป็นรากฐานสำคัญและขาดไม่ได้ ก่อนจะไปเสริมด้วยปัญญาประดิษฐ์ (artificial intelligence : AI) ในยุคนี้..."
