08 กันยายน 2566

ติดเชื้อหนองใน ในสุภาพสตรี อาจมีอาการสำคัญคือ ปวดข้อ

 ติดเชื้อหนองใน ในสุภาพสตรี อาจมีอาการสำคัญคือ ปวดข้อ !!

โรคหนองในเป็นโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ที่พบมากมายขึ้นจริง ๆ ในช่วงนี้ ในสุภาพบุรุษนั้น ส่วนใหญ่อาการจะชัด ฉี่แสบขัด มีหนองไหลออกมาทางท่อปัสสาวะ แต่ในสุภาพสตรีไม่เป็นเช่นนั้น
มีเพียงบางส่วนเท่านั้นที่จะมีหนองทางท่อปัสสาวะ อาการในผู้หญิงจะพบได้ทุกแบบของโรค กระจายด้วยน้ำหนักพอกัน ไม่ว่าจะปัสสาสะขัด มีตกขาวและปวดท้องของมดลูดอักเสบ บางคนก็ช่องคลอดอักเสบ แต่อีกหนึ่งอาการที่เราทักจะมองข้ามคือปวดข้อ
ปวดข้อหนองใน มักจะมีอาการเป็น ๆ หาย ๆ ปวดข้อตั้งแต่หนึ่งถึงห้าข้อ เป็นพร้อม ๆ กันหรือใกล้เคียงกัน ไม่สมมาตร เป็นได้หมดทั้งนิ้ว มือ ศอก เท้า เข่า บางคนก็มีไข้ร่วมด้วย เจาะข้อก็จะพบการอักเสบในแบบติดเชื้อ แต่ย้อมเจอเชื้อยากและเพาะเชื้อไม่ค่อยขึ้น (กรรมวิธีมันยุ่งยาก) อาศัยประวัติอาการ การตรวจร่างกาย ประวัติเสี่ยงเรื่องเพศที่หมอไม่ค่อยถามและคนไข้ไม่อยากบอก ถ้าจะแยกเชื้อจริง ๆ จะส่งตรวจหาสารพันธุกรรมครับ
ปวดข้อหนองในอีกแบบคือ ปวดข้อไม่รุนแรงเท่าไร แต่มีอาการปวดอักเสบตามเส้นเอ็นกล้ามเนื้อ ปวดร้าวตามแนวเส้นเอ็นของกล้ามเนื้อ เรียกว่า tenosynovitis พบบ่อยที่มือ โดยเฉพาะเส้นเอ็นที่ใช้งอนิ้ว ถ้าเราจับนิ้วเหยียดมาก ๆ เพื่อยืดเส้นเอ็นนี้ คนไข้จะเจ็บมาก และอาจมีอาการร่วมคือ มีผื่นแดงตามตัวร่วมด้วย ผื่นอาจจะไม่ชัด ไม่ค่อยคัน และมาเร็วไปเร็ว จึงพบน้อยกว่า ถ้าเราเจาะข้อไปตรวจได้ก็ดี แต่บางทีมันไม่ชัดขนาดนั้น อาจหาหลักฐานการติดเชื้อทราอื่น เช่น จากปัสสาวะ ปากมดลูก ช่องคอ แนะนำหาสารพันธุกรรมมากกว่าเพาะเชื้อ เพราะกระบวนการยุ่งยากเหลือเกิน ทำผิดก็เพาะไม่ขึ้น
ส่วนการรักษาจะใช้ยา ceftriaxone หรือ cefotaxime ฉีดเข้าหลอดเลือดดำก่อน เมื่ออาการดีขึ้นจึงเปลี่ยนเป็นฉีดเข้ากล้ามได้ แต่ไม่แนะนำการกินยานะครับ จะใช้ยากินเมื่อสงสัยติดเชื้อร่วมอื่น ๆ ทางเพศสัมพันธ์
ที่สำคัญ อย่าลืมดูแลรักษาคู่นอนด้วยนะครับ ไม่งั้นไม่หาย ติดกันไปสลับกันไม่มา และที่สำคัญไม่ได้หมายความว่าอีกฝ่ายแอบไปซุกซนเสมอไปนะครับ เพราะอาจติดไปมา ๆ ระหว่างคู่เดียวนี่แหละ แต่ไม่ยอมรักษาไง หรือรักษาคนเดียวในแต่ละครั้ง ก็เลยไม่จบสักที

06 กันยายน 2566

สั้น ๆ กับการลดน้ำหนักด้วย gastric balloon

 สั้น ๆ กับการลดน้ำหนักด้วย gastric balloon

ผมสแกนคร่าว ๆ ในประเด็นที่อยากจะมาสื่อสารครับ ประมาณ ยี่สิบกว่าการศึกษาและสอง meta analysis พบว่า
1. ทุกการศึกษาจะเปรียบเทียบการทำ gastric balloon เพิ่มจากการปรับชีวิต เทียบกับการปรับชีวิตอย่างเดียว ... ไม่มีการอยู่เฉย ๆ ขี้เกียจ ไม่ควบคุมอาหาร แล้วจะสำเร็จ
2.เกือบทั้งหมดวัดผลในระยะสั้น 6-8 เดือน พบว่าใส่บอลลูนดีกว่าคุมอาหารอย่างเดียว แต่มีนัยสำคัญบ้าง ไม่มีนัยสำคัญบ้าง ปะปนกัน ... ไม่ได้ผลในทุกกรณีนะ และระยะยาวยังบอกไม่ได้
3. นน. ที่ลดลงในช่วงหกเดือน ใส่บอลลูนจะลดลง 6-9 กิโลกรัม ส่วนคุมอาหารอย่างเดียวจะลดลงได้ครึ่งหนึ่งของที่บอลลูนทำได้ มีไม่กี่การศึกษาที่ติดตามต่อไปอีก พบว่าส่วนมาก นน. เด้งขึ้น แต่ไม่เยอะเท่าเดิม
4. เกือบทั้งหมดของการศึกษาใช้ผู้ป่วยที่ดัชนีมวลกายเกิน 30 มองเร็ว ๆ แล้วส่วนมากอยู่ที่ 35-37 นะครับ หมายความว่า ถ้าคุณผอมกว่านี้หรืออ้วนกว่านี้ อาจจะไม่ได้ผลตามนี้ก็ได้
5. ผลข้างเคียงส่วนมาก เกิดจากกระบวนการใส่บอลลูน ซึ่งไม่อันตราย ผลข้างเคียงที่ไม่ได้เกิดจากกระบวนการใส่บอลลูน คือ ท้องอืด กรดไหลย้อน ซึ่งก็ไม่มาก
6.ส่วนผลระยะยาวเรื่อง การเกิดโรคหัวใจและหลอดเลือด น้ำตาลในเลือด เมตาบอลึซึมต่าง ๆ ยังมีการศึกษาน้อยมาก ไม่แสดงผลชัดเจนเหมือนการผ่าตัดลดน้ำหนัก ที่ลดโรคหัวใจและผลแทรกซ้อนจากเบาหวานได้
ย้ำ..ก่อนคุณจะใส่บอลลูน คุณก็ต้องคุมอาหารเคร่งครัด ออกกำลังกายสม่ำเสมอ
ย้ำ 2...หลังใส่บอลลูน คุณก็ต้องคุมอาหารเคร่งครัด ออกกำลังกายสม่ำเสมอ
ย้ำ 3 ..ถ้าคุณไม่คิดว่าจะต้องคุมอาหารเคร่งครัด และออกกำลังกายสม่ำเสมอ คุณก็อย่าคิดไปใส่บอลลูนเลยครับ

04 กันยายน 2566

Platelet-Rich Plasma กับการศึกษาโรคเข่าเสื่อม

 Platelet-Rich Plasma กับการศึกษาโรคเข่าเสื่อม

ทำไมต้อง platelet-rich เข้าข้อเข่า : เพราะเราเชื่อว่าใน PRP จะมีสารกระตุ้นการเจริญเนื้อเยื่อหลายชนิด (growth factor) เช่น VEGF, IGF สามารถใช้ได้ดีกว่า hyaluronic ที่สังเคราะห์ขึ้น และเราก็จะใช้พลาสมาของผู้ป่วยเอง เพื่อจะหลีกเลี่ยงปฏิกิริยาภูมิแพ้ต่าง ๆ และตัดปัญหาไม่สามารถหาเลือดคนอื่นได้
การศึกษาก่อนหน้านี้ : เป็นการศึกษาแบบรวบรวมผู้ป่วยแล้วมาวิเคราะห์ หรือศึกษาแบบติดตามไปข้างหน้าก็จริงแต่ไม่ได้เป็นการทดลอง จึงมีความโน้มเอียงและตัวแปรปรวนเยอะ ลองมาดูการศึกษาแบบ RCTs ที่ควบคุมได้ดีบ้าง
1.การศึกษาทดลองลงใน BMC Musculoskeletal Disorders ปี 2021 ทำในบราซิล ศึกษาในคนที่เข่าเสื่อมตามเกณฑ์การวินิจฉัยที่ไม่เคยได้รับการฉีดยาเข้าข้อใด ๆ 62 คน อายุเฉลี่ย 62 ปี นำมาแบ่งกลุ่มละ 20 คน เทียบการฉีด PRP และการฉีด plasma และยาหลอก กระบวนการทั้งหมดได้รับการ blinded เพื่อหลีกเลี่ยงอคติ และทำทุกอย่างให้เหมือนกันมากที่สุด ฉีดสองครั้งห่างกันสองสัปดาห์ แล้ววัดผลที่หกเดือน มีทั้งผลการลดปวด ผลคะแนนต่าง ๆ ที่บ่งชี้พยาธิสภาพของกระดูกและน้ำในข้อ
ผลปรากฏว่าเริ่มคะแนนปวด 6/10 ทั้งสามวิธีลดปวดได้ลงมาที่ประมาณ 3/10 พอ ๆ กัน ต่างกันอย่างไม่มีนัยสำคัญ รวมทั้งผลคะแนนอื่น ๆ ด้วย ถามว่าแล้วอันไหนลดปวดมากสุด คำตอบคือ 'ยาหลอก' ครับ และ PRP มีผลข้างเคียงมากกว่ายาหลอกอีกด้วย
2.การศึกษา RESTORE ลงใน JAMA ปี 2021ทำในออสเตรเลีย ศึกษาผู้ป่วยเข่าเสื่อมตามเกณฑ์การวินิจฉัย 288 ราย อายุประมาณ 50 ปี และมีภาพรังสีเข่าเสื่อม เพราะการศึกษานี้เจตนาวัดผลทางรังสีของกระดูกอ่อนข้อเข่า แบ่งฉีดยาหลอกและแบ่งฉีด PRP อย่างละครึ่ง โดยฉีดสัปดาห์ละครั้ง จำนวนสามสัปดาห์แล้ววัดผลทั้งอาการและการเปลี่ยนแปลงข้อเข่าที่สามเดือน
ผลพบว่าการปวดทั้งสองกลุ่มลดลงประมาณ 2/10 คะแนนและต่างกันอย่างไม่มีนัยสำคัญ และวัดการเปลี่ยนแปลงของกระดูกอ่อนรองเข่าก็พบว่าเสื่อมลงเท่า ๆ กัน แทบไม่ต่างกัน ผลข้างเคียงจากการรักษาทั้งสองกลุ่มก็ไม่ต่างกัน
3.ในแง่การรวบรวมข้อมูลแบบ meta analysis และ systematic review ในช่วงปี 2015-2020 ที่ผ่านมา แต่ละงานวิจัยจะรวบรวมข้อมูลได้ประมาณ 20-30 การทดลอง ที่ขนาดการศึกษาไม่ใหญ่มากนัก และมีความแปรปรวนต่างกันระหว่างแต่ละการทดลองพอสมควร ผลพบว่า
หากเทียบกับยาหลอกนั้น PRP จะลดปวดได้ดีกว่าอย่างมีนัยสำคัญ แต่ระดับประมาณ 2-3/10 ส่วนการทำงานและมิติอื่น ๆ ไม่ต่างจากยาหลอก และหากไปใช้ร่วมกับ hyaluronic acid พบว่าไม่ได้มีประโยชน์เพิ่มขึ้นและมีผลข้างเคียงมากขึ้นด้วย โดยรวมให้น้ำหนักหลักฐานระดับอ่อน และคำแนะนำการใช้งานระดับไม่สูงนัก
สรุปว่าตอนนี้ :
คำแนะนำการรักษาของ American Colleges of Rheumatology 2019 ยังไม่แนะนำฉีด PRP ในการรักษาเข่าเสื่อมและสะโพกเสื่อม
คำแนะนำของแพทย์โรคข้อยุโรป 2020 แนะนำอาจจะพิจารณาใช้เป็นยาทางเลือกในกรณียากลุ่มแรก ๆ ใช้ไม่ได้ผลโดยแนะนำใช้ลดอาการในโรคเข่าเสื่อมระยะไม่รุนแรงเท่านั้น
ส่วนตัวนะครับ คิดว่าต้องระมัดระวังกระบวนการทำ PRP ให้มีมาตรฐานและปลอดเชื้อ รวมทั้งต้องระวังว่าการฉีด PRP อาจทำให้ข้ออักเสบกำเริบเฉียบพลันจากปริมาณสารในข้อที่มีสูงเกินไป และคำนึงถึงความคุ้มค่าของการรักษาด้วยครับ
ส่วนโรคผิวหนังและการเสริมความงามชะลอวัย ก็มีคำแนะนำจาก American Academy of Dermatology ดังภาพนะครับ

02 กันยายน 2566

pacemaker แบตหมด

 อย่าปล่อยให้แบตหมด

ท่านที่ใส่เครื่องกระตุ้นหัวใจ (pacemaker) 'ต้อง' เข้ารับการตรวจกับคุณหมอตามนัดเสมอนะครับ
คุณหมอและทีมจะทำการตรวจสภาพแบตเตอรี่ของเครื่องให้เสมอ เพื่อป้องกันแบคเสื่อมสภาพและกำลังไฟไม่สม่ำเสมอ
โดยปกติแบตเตอรี่จะมีอายุ 7-10 ปี หากเสื่อมต้องเปลี่ยนใหม่ การใส่แบตใหม่จะง่ายกว่า ไม่นานและไม่ซับซ้อนเท่าการใส่เครื่องใหม่ ส่วนเครื่องกระตุ้นแบบไร้สายนั้น คุณหมอจะฝังตัวใหม่ให้เลย
เมื่อแบตเสื่อม แรก ๆ อาจไม่มีอาการเลย แต่อาจจะพบคลื่นไฟฟ้าหัวใจผิดปกติ พบได้หลายลักษณะมาก ไม่ว่าจะรูปแบบการกระตุ้นไม่สม่ำเสมอ เกิดหัวใจเต้นเร็ว เกิดการกระตุ้นไม่สัมพันธ์กับการเต้นหัวใจ
ถ้าเป็นมาก ๆ อาจมีอาการใจสั่น เป็นลม หรือหัวใจหยุดเต้นจนอันตรายได้ นอกจากเครื่องไม่ทำงานแล้ว การปล่อยให้แรงไฟไม่พออาจรบกวนการทำงานของเครื่อง จนต้องรีเซ็ตกันใหม่ได้เลย
ดังนั้นต้องตรวจสอบเสมอ ถ้าเสื่อมก็ต้องเปลี่ยนนะครับ

ิbiliary ascariasis

 ล้างมือ กับ น้ำสะอาด สำคัญนะครับ

เรื่องราวของชายชาวโคลัมเบีย ลงตีพิมพ์ในวารสาร NEJM แต่เรามาอ่านสนุก ๆ แบบชาวเรากันนะครับ
เริ่มที่ชายอายุ 75 ปีมาตรวจโรคเพราะมีอาการไข้สามสัปดาห์ ปวดท้องด้านขวาบนและกดเจ็บ และตัวเหลือง ..เอาล่ะถ้ามีข้อมูลแบบนี้ร้อยทั้งร้อยของหมอทั่วโลกคงคิดถึงโรคระบบทางเดินน้ำดี โดยเฉพาะการอักเสบและตีบตันของท่อทางเดินน้ำดี อาการทั้งสามนี้ ไข้ เหลือง ปวดท้องกดเจ็บด้านขวาบน เรียกว่า Charcot's Triads ตามชื่อคุณหมอชาวฝรั่งเศส ชอง มาร์แต็ง ชาร์โคต์ (อีกหนึ่งคำที่ตัว T ท้ายพยางค์ไม่ออกเสียง)
คุณหมอทำการสืบค้นเพิ่มเติมเพื่อยืนยันสิ่งที่คิดและหาสาเหตุ พบว่าสารเหลือง บิลิรูบินขึ้นสูงจริงน่าจะมีการคั่งของน้ำดีจริง ต่อด้วยการทำอัลตร้าซาวนด์ช่องท้อง เป็นการตรวจที่ง่าย ไม่รุกล้ำ และมีความไวพอสมควร เมื่อมาตรวจในความน่าจะเป็นการเกิดโรคสูงแบบนี้ ถ้าตรวจเจอจะแม่นยำมาก ส่งที่พบคือ ท่อน้ำดีในตับขยายขนาด บ่งบอกว่าถ้าไม่โป่งพองก็ต้องอุดตันส่วนปลาย และมาพบจุดอุดตันที่ท่อน้ำดีรวมก่อนจะเทเข้าลำไส้ (common bile duct) คุณหมอก็พยายามปรับมือโฟกัสดูว่า อะไรกันที่มันอุดตัน ที่เราพบบ่อยก็เป็นเงาของก้อนนิ่ว หรือมีก้อนไปกดเบียด แต่นี่พบวัตถุเป็นแท่งยาว ๆ ขวางกั้นท่อน้ำดีอยู่
อะไรกันที่อุดตันตรงนี้
ผู้ป่วยได้รับการส่งตัวไปทำ ERCP (endoscopic retrograde cholangiopancreatography) การส่องกล้องทางปากไปถึงจุดเปิดที่ท่อน้ำดีเปิดเข้าลำไส้เล็ก แล้วส่งท่อเล็ก ๆ เข้าในในท่อน้ำดี ฉีดสีดูสภาพภายใน และอาจใส่อุปกรณ์ไปคล้องนิ่วออกมาหรืออุปกรณ์ถ่างขยายถ้าท่อตีบหรือรูเปิดตีบตัน … อีกวิธีที่อาจทำได้คือการทำ MRI ที่ดูระบบน้ำดีที่เรียกว่า MRCP แต่จะทำหัตถการผ่านกล้องไม่ได้
คุณหมอที่ส่องกล้องพบว่าแท่งยาว ๆ นั้นคือ พยาธิไส้เดือน Ascaris lumbricoides พยาธิตัวกลมยาว ๆ ใหญ่ ๆ (เรียกว่าใหญ่นะถ้าเทียบกับพยาธิตัวกลมทั้งหลาย) พยาธิที่เดิมมีที่อยู่ในลำไส้ แต่นี่น้องคงเลื้อยมาเจอท่อเปิดน้ำดีและย้ายตัวเองไปอยู่ในท่อจนอุดตัน เมื่ออุดตันก็อักเสบ ติดเชื้อแบคทีเรียที่เคลื่อนออกมาจากลำไส้ ทั้งเคลื่อนมาเองหรือติดตัวพยาธิเข้ามาด้วย
คุณหมอก็จัดการดึงออก เป็นพยาธิยาว 22 เซนติเมตร ให้ยารักษาพยาธิ albendazole ให้ยารักษาการติดเชื้อแบคทีเรีย สุดท้ายคุณพี่วัย 75 ปีของเราก็หายดีและกลับบ้านได้ แต่ทำไมถึงติดล่ะ
พยาธิตัวนี้จะส่งไข่ของมันออกมาทางอุจจาระ ก็ปนเปื้อนตามมือ ตามลูกบิดประตู ตามสายฉีดชำระ ถ้าเราไม่ล้างมือก่อนและหลังเข้าส้วม ก่อนและหลังกินอาหาร ก็อาจกินไข่พยาธิเข้าไปแล้วออกลูกออกหลานอยู่ในตัวเราได้ ที่สำคัญคุณพี่ 75 ปีของเราคนนี้ อยู่ในพื้นที่แหล่งน้ำกินน้ำใช้ไม่สะอาด
ครับ อยากบอกว่า การล้างมือสำคัญมากนะ ควรเลือกน้ำดื่มน้ำใช้ที่สะอาด หรือต้มสุก ขับถ่ายในส้วมที่ถูกอนามัย รักษาความสะอาดห้องน้ำให้ดี จะช่วยป้องกันการเกิดโรคและติดเชื้อได้ครับ

บทความที่ได้รับความนิยม